interieurontwerp bij u thuis waarom dat werkt

Het interieurontwerpproces is kapot. Het volgt al decennia dezelfde stappen: intake, inmeten, conceptontwikkeling in de studio, presentatie, revisie, herhaling. De RIBA Plan of Work formaliseerde deze werkwijze voor het eerst in 1963. In Nederland beschrijft de BNI dezelfde volgorde. Het kernprincipe is overal hetzelfde: de ontwerper verzamelt informatie bij de opdrachtgever, vertrekt naar de studio, en keert steeds weer terug met een voorstel. 

Dat proces is in de kern nooit veranderd. De instrumenten wel. Computers vervingen de tekentafel. Pinterest verving het knipselarchief. Maar het zijn andere tools binnen dezelfde werkwijze.

Waarom het niet werkt

In 1977 publiceerden psychologen Nisbett en Wilson een belangrijk onderzoek. Hun conclusie: mensen hebben nauwelijks directe introspectieve toegang tot hun eigen denkprocessen. Als iemand wordt gevraagd wat hij wilt, geeft hij een plausibel antwoord. Maar dat antwoord is vaak een reconstructie, gebaseerd op wat iemand denkt zoals het zit.

"De keuken als centerpiece" kan betekenen: een groot kookeiland centraal in de ruimte, waar het leven omheen afspeelt. Maar het kan ook nabijheid betekenen. Samen zijn terwijl er gekookt wordt. De woorden om dat verschil en alle bijbehorende nuances uit te leggen, die heeft een opdrachtgever vaak niet. En als de ontwerper interpreteert wat er gezegd is, niet wat er bedoeld werd, dan wordt het een lang traject.

Michael Polanyi formuleerde dit eerder: wij weten meer dan wij kunnen vertellen. Hoe langer iemand ergens woont, hoe vanzelfsprekender de routines worden. Een vast pad door het huis, een vaste plek op de bank, koffie die altijd op dezelfde manier wordt gezet. Dat is kennis die het dagelijks gedrag stuurt, maar die niemand spontaan kan beschrijven aan een ontwerper die ernaar vraagt.

U herinnert zich thuis meer dan in een winkel of studio

In 1975 lieten Godden en Baddeley duikers woordenlijsten leren, de helft onder water en de helft op het droge. Wie de woorden onder water had geleerd, herinnerde zich 50% meer als de test ook onder water plaatsvond. Ons geheugen is context-afhankelijk.

Vertaald naar interieurontwerp: een ontwerper die met zijn opdrachtgevers in de studio zit en vraagt hoe zij leven, krijgt letterlijk minder informatie dan wanneer datzelfde gesprek plaatsvindt bij hen thuis. Aan hun eigen keukentafel. In hun eigen badkamer. De herinneringen aan hoe hun ochtend eruitziet, hoe ze door hun huis bewegen, welke plekken ze gebruiken en welke ze vermijden: die zijn opgeslagen in de context van hun eigen huis. Buiten die context is het geheugen armer.

Op locatie afspreken is dus cruciaal.

Clare Cooper Marcus onderzocht dit 25 jaar lang specifiek voor woningen. Haar conclusie: het huis functioneert als spiegel van het innerlijk. Mensen "lezen" hun eigen huis op manieren die ze niet onder woorden kunnen brengen, tenzij ze zich in dat huis bevinden.

Een gesprek van anderhalf uur met uw interieurarchitect werkt niet

Psychologen Altman en Taylor beschreven relaties als een ui met lagen. Het begin is beleefd, sociaal, oppervlakkig. Pas met de tijd dringt het gesprek dieper. In het eerste uur presenteert iemand zichzelf zoals hij gezien wil worden. Dat is menselijk gedrag en u ontkomt er niet aan.

Pas bij een langer gesprek, als de formaliteit is weggezakt, verandert de dynamiek. Dan vertelt iemand dat ze stiekem iedere avond op de bank eten. Dat ze regelmatig apart slapen. Dat ze de laptoptas altijd onder de tafel schuiven. Dit zijn geen bijzaken. Dit zijn de fundamenten waarop een interieur staat of valt. Een en-suite badkamerdeur die te laat ter sprake komt, verandert alles aan hoe de slaapkamer is opgebouwd.

Brené Brown, die meer dan 1.280 diepte-interviews analyseerde, formuleerde het principe dat hierachter schuilgaat: mensen moeten zich psychologisch veilig voelen voordat ze aspecten van zichzelf prijsgeven die geassocieerd zijn met schaamte. Die veiligheid ontstaat niet in anderhalf uur. Die ontstaat door tijd, door wederkerigheid, door de ervaring dat er met openheid respectvol wordt omgegaan.

Er zijn dus langere sessies nodig om tot de kern van wonen te komen.

Waarom observatie onthult wat vragen mist

In het beroemde milkshake-onderzoek van Harvard-professor Clayton Christensen vroeg een fastfoodketen haar klanten wat ze wilden: dikkere shakes, meer smaken, lagere prijs. De aanpassingen leverden nul effect op de verkoop. Pas toen onderzoekers achttien uur lang observeerden wie er shakes kocht, bleek dat meer dan de helft werd afgerekend vóór half negen 's ochtends, door forensen die alleen in de auto zaten. Geen enquête ter wereld had dat opgeleverd.

Jane Fulton Suri van IDEO documenteerde de onbewuste, alledaagse handelingen die onthullen hoe mensen werkelijk leven. Jassen over stoelen gooien. Spullen in kieren proppen. Provisorische opbergplekken op plekken die daar nooit voor bedoeld waren. Die handelingen zijn onzichtbaar voor vragenlijsten, juist omdat mensen ze onbewust uitvoeren.

Als een interieurarchitect voor langere tijd bij de opdrachtgever thuis is, ziet hij waar de sleutels belanden. Hoe het stel zich door de keuken beweegt. Welke kast altijd openstaat. Waar de post zich verzamelt. Dat zijn de onbewuste patronen die het interieur moet ondersteunen, en ze worden alleen zichtbaar door er te zijn.

Onbewuste patronen kunnen alleen ontworpen worden, als ze ook gezien worden.

De meeste interieurs worden ontworpen op basis van wat iemand zegt

De wetenschap wijst consequent in dezelfde richting.

• Vertrouwen heeft tijd nodig.
• Mensen herinneren zich in hun eigen huis meer dan daarbuiten.
• Observatie onthult wat vragen mist.

Een werkwijze die deze inzichten combineert, ontwerpt bij de opdrachtgever thuis, samen, in sessies die lang genoeg duren om voorbij de oppervlakte te komen.

In zo'n proces verandert ook de manier waarop keuzes worden gemaakt. Onderzoekers toonden aan dat het vermogen om bedachtzaam te kiezen uitputbaar is. In een co-creatieproces worden keuzes lichter gemaakt in de stroom van het gesprek, op het moment dat ze logisch zijn. De interieurarchitect tekent, de opdrachtgever begrijpt de consequenties en reageert, de schets verandert. Real-time. Minder keuzemomenten, betere keuzes.

Benieuwd hoe dat er in de praktijk uitziet? Bekijk de werkwijze van Masters of Interior Design, of lees waarom een mooi huis nog niet als thuis voelt.